Radio maken is een rare bezigheid als je erover nadenkt. Je zit alleen in een kamer, praat tegen een microfoon en toch voelt het alsof je tegen iemand praat. Tegen die ene luisteraar in de auto, de man die zijn schuur schildert, de student die nog even wakker blijft. Je ziet ze niet, maar ze zijn er wel.
In dit stuk lees je wat er zo leuk is aan radio maken. En waarom de zeezenders, de piraten van de Noordzee, daar zo’n grote rol in hebben gespeeld.
Wat radio maken zo leuk maakt
Het eerste is dat het meteen gebeurt. Je drukt op een knop en je bent On Air. Geen weken montage, geen filmpje dat drie keer opnieuw moet. Een microfoon, wat muziek en iets interessants of leuk te vertellen hebben is genoeg.
Het tweede is dat jij de sfeer bepaalt. Welke plaat komt na welke? Praat je door de intro heen of laat je hem uitspelen? Wie dat goed doet, speelt de hele tijd met timing. Het klinkt als een detail, maar het is precies dat detail waar het vak om draait.
Het derde is de techniek. Knoppen, faders, een koptelefoon half op je hoofd. Wie ooit een mengpaneel heeft aangeraakt, weet hoe verslavend het is om iets omhoog te schuiven en meteen te horen wat er gebeurt.
En dan zijn er nog de mensen. Een radioploeg is bijna altijd een bijzonder spulletje bij elkaar. De techniekfreak, de muziekfanaat en degene die niets serieus neemt en toch altijd op tijd klaarstaat.
Het is nu makkelijker dan ooit
Vroeger had je een zender nodig, een vergunning en een flinke zak geld. Nu heb je een laptop, een USB-microfoon en gratis software zoals Mixxx of OBS. Daarmee stuur je je geluid naar een streamingserver en je eigen webradio is een feit. Je kunt vanavond beginnen.
Eén ding moet je niet vergeten. Muziek draaien op internet mag niet zomaar. Informeer vooraf naar de licenties van Buma/Stemra en SENA, want daar kun je een hoop gedoe mee krijgen.
Een heuse stichting
Stichting de Zeezenders van Vroeger zet zich in om het erfgoed van de zeezenders te bewaren en bewaken. Zij zijn onder andere te beluisteren via internet op VisualFM.nl en hebben een website op Facebook met meer dan 11.000 leden. Een mooi initiatief.
Het begin
Radio maken is ouder dan je denkt, en de vrijheid om te zenden was lang niet vanzelfsprekend. In de jaren vijftig en zestig mocht je in veel Europese landen niet zomaar de ether in. In Nederland zat de radio vast in het omroepbestel. In Engeland had de BBC het voor het zeggen. Muziek voor jongeren kreeg een uurtje hier en daar.
Een paar mensen vonden dat onzin en bedachten een slimme truc. De regels gelden op land, dus zenden ze vanaf zee, buiten de territoriale wateren. Een schip, een hoge mast, een zender in het ruim, en de wet kon er weinig tegen doen. Radio Mercur begon zo in 1958 vanuit Denemarken. Radio Veronica volgde in 1960 voor de Nederlandse kust en Radio Caroline in 1964 voor Engeland.
Waarom waren de zeezenders belangrijk
Ten eerste de muziek. De zeezenders draaiden wat jongeren wilden horen, de hele dag door. Popmuziek tussen de nieuwsberichten was nieuw. Eerder kreeg je de hits in kleine porties, nu zette je de radio aan en ze kwamen vanzelf.
Ten tweede de stijl. Snel, persoonlijk, met jingles en een presentator die gewoon tegen je praat in plaats van voor te lezen. Zo klinkt radio eigenlijk nog steeds. De Nederlandse Top 40 begon bij Radio Veronica, en wie nu een vlotte ochtendshow hoort, hoort een erfenis van die schepen.
Ten derde dwongen ze de gevestigde orde te bewegen. Nederland kreeg in 1965 Hilversum 3, de eerste publieke zender met veel popmuziek. In Engeland startte in 1967 BBC Radio 1, kort nadat de zeezenders bij wet waren verboden. Veel van de eerste Radio 1-presentatoren kwamen van de piratenschepen.
In Nederland kwam in 1974 een nieuwe wet tegen de zeezenders. Radio Veronica stopte dat jaar op zee en werd later een gewone omroep. Radio Caroline bestaat nog steeds, tegenwoordig vooral online.
Het leven op een zendschip
Aan boord was het geen glamour. Het schip schommelde, het was koud en zeeziek worden hoorde erbij. Platen sloegen over als het stormde. Voorraden en post kwamen per tender, samen met nieuwe singles. Toch klonk het thuis helemaal normaal.
Wat we ervan kunnen leren
De zeezenders laten vooral zien dat je niet hoeft te wachten tot iemand je toestemming geeft. Wie iets wil laten horen, zoekt een manier. Zij deden het met een schip en een mast, jij kan dat nu met een laptop en een microfoon.
Radio maken is voor een groot deel nog steeds iets uitzenden omdat je het zelf geweldig vindt en hopen dat er iemand naar je luistert. Gelukkig is dat ook meestal zo ;-))